Gỗ gụ

“Gỗ gụ” là tên quen thuộc trong câu chuyện về sập gụ, tủ chè và trường kỷ Canh Nậu. Tuy nhiên, tên thương mại này có thể được dùng cho nhiều loài. Hồ sơ hiện tập trung vào gụ lau, tên khoa học Sindora tonkinensis, vì đây là loài có tài liệu khoa học và quy định bảo tồn có thể đối chiếu.

Đặc điểm được tài liệu ghi nhận

Tài liệu của cơ quan kiểm lâm mô tả gụ lau có dác màu xám trắng, lõi nâu nhạt, thớ mịn, bền và đẹp. Nghiên cứu của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam xác định đây là cây gỗ lớn bản địa, có giá trị sử dụng cho đồ trang trí nội thất và đồ gia dụng.

Những đặc điểm trên chỉ giúp hiểu vật liệu, không đủ để xác định một món đồ cụ thể bằng mắt thường. Màu gỗ thay đổi theo tuổi cây, điều kiện sấy, lớp hoàn thiện và thời gian sử dụng. Việc định danh chắc chắn cần hồ sơ nguồn gốc và, khi cần, giám định mẫu.

Gụ trong đồ mộc Canh Nậu

Báo Hà Nội Mới ghi nhận thợ Canh Nậu sử dụng gụ cùng cẩm, trắc và mun cho sập, tủ chè, trường kỷ theo lối cổ. Gỗ chỉ là một phần của giá trị thành phẩm. Chất lượng còn phụ thuộc độ khô, cách chọn phôi, kết cấu mộng, tỷ lệ sản phẩm, tay nghề chạm và lớp hoàn thiện.

Khi xem một món đồ, người mua nên hỏi rõ tên loài theo hồ sơ bán hàng thay vì chỉ chấp nhận tên “gụ”. Cũng cần kiểm tra gỗ nguyên khối hay ghép, tình trạng nứt đầu, cong vênh, dấu mọt, phần sửa bằng bột hoặc keo, và điều kiện bảo hành.

Lưu ý về nguồn gốc hợp pháp

Danh mục bảo tồn quốc gia hiện xếp gụ lau, Sindora tonkinensis, vào nhóm IIA. Việc mua bán và sử dụng nguyên liệu phải tuân thủ quy định về nguồn gốc lâm sản áp dụng cho loài và lô hàng cụ thể.

Một hóa đơn ghi “gỗ gụ” chưa chắc đã đủ để chứng minh tên loài hoặc nguồn gốc. Với sản phẩm giá trị cao, người mua nên yêu cầu chứng từ thể hiện chủng loại, khối lượng, nguồn cung và thông tin cơ sở bán. Wiki không đưa ra kết luận pháp lý cho từng giao dịch; khi có nghi vấn cần hỏi cơ quan kiểm lâm hoặc chuyên gia giám định.

Bảo quản trong sử dụng

Đặt đồ gỗ tránh nguồn nhiệt trực tiếp và khu vực thay đổi độ ẩm mạnh. Lau bằng khăn mềm, hạn chế để nước đọng ở mối ghép và không tự dùng hóa chất tẩy mạnh trên bề mặt đã sơn hoặc đánh véc-ni. Khi xuất hiện nứt, xô mộng hoặc dấu côn trùng, nên chụp lại hiện trạng và hỏi người làm nghề trước khi can thiệp.